Polen voor Polen

De  komst van steeds meer Polen naar Nederland  is reeds opgemerkt op het spreekuur van de psychiatrische en psychologische dienstverlening. De problemen waarmee de Poolse patiënten komen, zijn deels dezelfde als in Polen.  De Polen komen voor dezelfde aandoeningen als de Nederlandse patiënten: depressies, psychoses en angststoornissen.

Daarbij moet gezegd worden dat Polen niet zo snel hulp zullen zoeken voor hun
psychische problemen en bijvoorbeeld  veel langer door zullen blijven lopen met een depressie dan Nederlanders.  En als ze überhaupt hulp zoeken, zullen ze er dikwijls voor kiezen om 100 km af te leggen op zoek naar een Poolse behandelaar, ook als hun taalkennis toereikend is om naar een Nederlandse hulpverlener te stappen.

Op ons spreekuur bij de GGZ Keizersgracht,  treffen we een aantal typische problemen:

1. Mensen die naar Nederland komen worden geconfronteerd met het liberale drugs gedoogbeleid.  Daar zijn ze niet op voorbereid en ze kennen de gevaren van het gebruik niet. Ze gaan er van uit dat als de handel met cannabis vrij is, dit geen kwaad kan en weten vaak niet dat je niet verslaafd kan worden aan softdrugs.
Na lange werkdagen, ze komen immers om snel geld te verdienen en snel weer terug te gaan, grijpen ze gemakkelijk naar drugs.  Sommigen van hen die een genetische predispositie hebben tot psychoses worden er erg ziek van. Dit wordt vaak door henzelf niet opgemerkt en niet in verband gebracht met het drugsgebruik.

2.  In Polen zelf wordt alcohol vaak geassocieerd met een  manier om gezelligheid te creëren onder elkaar.  Wegens gebrek aan andere verplichtingen en bezigheden dan het werk overdag, in een vreemd land, waar ze vaak door de taalbarrière in een sociaal isolement worden geworpen, neemt de frequentie van het alcoholgebruik toe, wat ernstige gevolgen kan hebben. 

3. Van buiten af lijkt de Poolse cultuur niet heel verschillend van  Nederlandse Cultuur. Toch zijn de verschillen groot en blijken deze dikwijls moeilijk te overbruggen. Poolse mensen hebben andere beleefdheidsnormen en een andere opvatting van gastvrijheid. De Poolse assertiviteit kan in Nederland soms voor agressie worden aangezien.
Door gebrek aan kennis, taal en verschillen in communicatievormen gebeurt het vaak dat Poolse personen zich ( als gast bijvoorbeeld) afgewezen voelen of menen dat ze met minachting worden behandeld. Op dat moment ontstaat er een behoefte om bij elkaar te komen, slechte ervaringen te delen, te klagen en zich nog verder af te zetten tegen de Nederlandse cultuur en de Nederlandse taal. Als ze dan niet besluiten om te vertrekken, ze hebben immers nog niet genoeg verdiend om niet als "mislukt"  te worden bestempeld terug in Polen, groeit de stress en ingehouden agressie. 

4.Er worden veel gemengde huwelijk gesloten. Door de vaak gebrekkige taalcommunicatie is het moeilijk om de cultuurbotsingen op te vangen. De verschillen zitten vaak in kleine dingen. Er bestaat een andere visie op rolpatronen tussen man en vrouw en kleine verschillen in opvattingen over het huis kunnen tot conflicten leiden. De Poolse vrouwen zijn op een andere manier geëmancipeerd dan de Nederlandse vrouw waardoor wederzijdse gevoelens van jaloezie kunnen ontstaan. De verwachtingspatronen van beide kanten zijn verschillend. (Nederlandse mannen gingen er vaak vanuit dat de Poolse vrouwen meer onderdanig zijn dan de Nederlandse.)  Dit alles kan tot ernstige relatie problemen leiden indien men niet in staat is om los te komen van de eigen verwachtingspatronen.

5. Wat ook meespeelt is dat de nieuwkomer vaak in een multiculturele samenleving terechtkomt, waar de aansluiting met de Nederlandse cultuur moeilijk blijkt te zijn.
(Dit geldt met name voor grote steden)
Bovendien zijn de Polen die naar Nederland komen vaak de mensen die in Polen  maatschappelijk niet geslaagd waren en die geld verdienen als een middel zien om gelukkig te worden.

6.De Situatie van de nieuwkomers kan worden vergeleken met die van Turkse mensen.Ook zij kwamen tijdelijk,  besloten vaak de taal niet te leren omdat ze vlug weer terug zouden keren, bleven vervolgens meerdere jaren, lieten familieleden overkomen, stichten gezinnen en missen tenslotte de connectie met de tweede en derde generatie die reeds in Nederland is opgegroeid. Om deze specifieke problemen het hoofd te bieden is het een goed idee om naast de bestaande Poolse psychische hulpverlening ook naar manieren van preventie te kijken.

Concluderend kan men stellen dat de meest voorkomende psychische problemen op het spreekuur te maken hebben met de confrontatie met de nieuwe cultuur.

Hoe deze confrontatie verloopt is afhankelijk van de houding t.o.v. de eigen en de nieuwe cultuur. Het  is bekend dat integratie in een nieuwe cultuur het soepelst verloopt indien de migrant open staat voor beide culturen: (zie bijlage)  Wanneer er  “ ja” wordt gezegd tegen de nieuwe cultuur en de oorspronkelijke cultuur niet wordt verworpen.

Wanneer de cultuur van het vaderland wordt gekoesterd en de nieuwe cultuur  wordt afgewezen, spreken we van afwijzing. In sommige gevallen wordt de oorspronkelijke cultuur verworpen en wordt er “ja”  gezegd tegen de nieuwe cultuur. In dat geval is er sprake van assimilatie. Het niet openstaan voor beide culturen leidt tenslotte tot marginalisering.

Op het  spreekuur zien we meestal mensen die in problemen komen vanuit de positie van afwijzing of assimilatie. Bij marginalisering  heeft de patiënt er zelf weinig tot geen last van, hoewel hij wel problemen veroorzaakt voor de buitenwereld.

De kwetsbaarste groep is de groep  die assimileert.  Ze zijn meestal gevoeliger voor het gebrek aan gastvrijheid in de nieuwe cultuur en de ontstane misverstanden die leiden tot het gevoel van “niet welkom zijn” in Nederland.  Het gevolg hiervan kan zijn dat de nieuwe Nederlandse cultuur ook wordt verworpen, waardoor de kans ontstaat op cultureel isolement wat kan leiden tot marginalisering.  Dit kan tot uiting komen in alcohol en drugs misbruik maar in ernstige gevallen ook tot criminaliteit.

Het feit dat de acceptatie zo een grote rol speelt in het welzijn van de mensen en de ontwikkeling van o.a. psychische problemen is reden genoeg voor de psychische zorg om meer nadruk te leggen op preventie.

Met deze gedachten is naast een Poolse Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg GGZ Keizersgracht, een Stichting Nederlands Pools Huis door Poolse en Nederlandse mensen opgericht om een brug te vormen tussen beide culturen.

Het propageren van de eigen cultuur bij Nederlanders en de Poolse mensen een kans te geven om met de nieuwe cultuur kennis te maken en de mensen te motiveren om de Nederlandse taal te leren  zijn volgens de stichting de juiste preventieve maatregelen. (Een inburgeringscursus om klachten en ongelukken te voorkomen)